Marx situou no corazón da súa socioloxía , como nengunha outra socioloxía fixera antes, a cuestión da explotación de uns homes polos outros.
Segundo a chamada por Marx lei xeral de acumulación capitalista, os capitalistas perseguen explotar aos traballadores ao máximo posíbel.
A tendencia constante do capital é facer o posíbel para que o custe do traballo tenda a cero
Para Marx, a estrutura e o ethos do capitalismo empuxa aos capitalistas a acumular cada vez máis e máis capital.
Marx
A dialéctica en Marx é a forma en que se produce o cambio social. Por exemplo, nas relacións recíprocas entre proletariado e capitalistas, a crecente explotación dos proletarios por parte dos capitalistas pode provocar unha maior militancia, que á súa vez provoca nos capitalistas incrementan a explotación para aplastar a oposición dos traballadores. Cando os pensadores dialécticos falan de causalidade, sempre refírense ás relacións recíprocas entre os factores sociais, así como na totalidade dialéctica onde se dan.
Sobre o potencial humano e a natureza, Marx di que podemos distinguir tres compoñentes na relación entre os seres humanos e a natureza: a percepción, a orientación e a apropración. A percepción é o contacto directo que teñen as persoas coa natureza ao través dos seus sentidos. A orientación é o proceso que permite organizar e modelar as distintas percepcións do mundo. Unha vez que se produce a percepción e organízase o mundo procédese á apropiación na que os actores empregan as súas capacidades creativas para actuar sobre a natureza co fin de satisfacer as súas necesidades.
Segundo Marx, o mundo antergo proporcionaba unha satisfacción limitada, mentres que o moderno non proporciona satisfacción algunha e cando o fai é vulgar e mediocre. Para Marx, o comunismo era unha fase na que se destruiran as forzas estruturais que causaban a distorsión da natureza humana, e na que as persoas poderían expresar o seu potencial humano. O capitalismo, a pesar de liberar ás persoas das limitacións que implicaba a sociedade prinitiva, impedían a expresión de moitas capacidades e necesidades da especie.
Marx distingue entre actividade, traballo e creatividade. A primeira fai referencia ao movemento implicado nos esforzos deliberados, o segundo no proceso de producción material e, finalmente, a creatividade é a capacidade das persoas de facer productos únicos. O traballo na sociedade capitalista adoptaba certas formas distintivas e pervertidas, en vez de constituir un fin en sí mesmo reflexo das capacidades humanas, o traballlo reducíase ao fin de gañar cartos. No capitalismo o traballo non equivale á relación actividade, traballo e creatividade.
O traballo no capitalismo provocou consecuencias imprevistas, resultado dunha grande cantidade de accións. Aínda que a intención da xente era crear unha estrutura que non distorsionara a natureza humana, ese foi o seu efecto real.
Alienación, fetichismo da mercancía e reificación en Marx
Marx denominou alienación ás distorsións que provocaba na natureza humana a dominación do traballador por parte da vontade allea capitalista.
Segundo Marx, o fetichismo da mercancía implica o proceso polo que os actores esquecen que o seu traballo é o que lle dá valor á mercancía. Chegar a crer que o valor procede das propiedades naturais das cousas ou que o funcionamento impersoal do mercado é o que lles otorga o seu valor (para os actores sería o mercado quen realiza a función que únicamente só poden realizar os traballadores). O fetichismo das mercancías configre ás mercancías e ao mercado unha realidade obxectiva independentemente que é eterna ao actor e coercitiva.
Unha relación definida entre os homes…asume, ante os seus ollos, a fantástica forma dunha relación entre as cousas.
As persoas producen non só obxectos económicos, se non tamén relacións sociais e estruturas sociais. O conceito de fetichismo da mercancía pódese traducir ao máis amplo de reificación (proceso polo que se chega a crer que as formas sociais humanamente creadas son naturais, universais e absolutas). A reificación implica o convencemento das persoas de que as estruturas sociais están fora do seu control e son inalterabeis. Entón, as estruturas sociais adquiren o caracter que as persoas lles outorgan.
Para Marx, a propiedade privada é o producto resultante e consecuencia necesaria do traballo alienado, da relación externa do traballador coa natureza e consigo mesmo.
As clases sociais serían estruturas externas e coercitivas para as persoas. Son relacións sociais reificadas (relacións entre os homes que lograron unha existencia independente). As clases sociais derívanse dos actos de producción, as persoas chegan a reificar as clases e consecuentemente comenzan a cobrar videa independente que constriñe ao actor. Todas as ideas das clases arraigan da súa conceición das mercancías e do fetichismo destas.
Falsa concencia e ideoloxía en Marx
Para Marx, sobre as relacións de producción do capitalismo (estrutura económica da sociedade), elévanse unha superestrutura xurídica e política e á que corresponde unhas formas sociais determinadas de concencia. “O modo de producción da vida material condizoa o proceso da vida social, política e intelectual en xeral. Non é concencia dos homes a que determina a realidade, pola contra, a realidade social é a que determina a súa concencia”.
No capitalismo, tanto capitalistas como traballadores teñen unha percepción incorrecta do modo en que funciona o sistema e do papel que desempeñan nel, é a falsa concencia. É a situación que describe a situación no periodo capitalista, mentres que a concencia de clase é a condiciónb que lle permitiría ao proletariado a comabiear a sociedade dunha capitalista a unha comunista.
Ideoloxía é o sistema integrado de ideas que é externo aos individuos e resulta coercitivo para eles.
As ideas da clase dominante son en todas as épocas as ideas dominantes, é dicer, a clase que é a forza material dominante da sociedade, é ao mesmo tempo a súa forza intelectual dominante. A clase que posúe os medios de producción material ten ao mesmo tempo á súa disposición os medios da producción mental, de xeito que, falando en termos xerais, as ideas de aqueles que carecen dos medios de producción intelectual están sometidas a ela. As ideas dominantes non son máis que a expresión ideal das relacións dominantes non son máis que a expresión ideal das relacións dominantes, as relacións materiais dominantes feitas ideas.
O papel da ideoloxía é asegurar a conformidade dos oprimidos e explotados. As tecnoloxías ofrecen unhas ideas de sí mesmos e da riqueza material deformada, que traballa en favor da súa aceptación espiritual da situación, incluso no seu apoio dela.